30-11-05

24. Tabula rasa

Ik neem een oude tekening waar ik niet tevreden over ben en probeer het beeld uit te wissen, met de bedoeling een “fond” te creëren, een grond waarop een ander en interessanter beeld kan ontstaan. Uit iets oud maak ik iets nieuw, via de omweg van de tabula rasa. Edoch, wat geschiedt? Tijdens het wissen ontstaat uit het oude beeld meteen al een nieuw beeld, en nòg een nieuw beeld, en wéér een nieuw beeld. Als lagen van een ui pel ik steeds weer nieuwe, onvermoede composities van het blad. Tot ik uiteindelijk aan de kern kom, het papier zelf, dat ik aantast en erodeer in mijn drift alle sporen van het voorgaande te verdrijven, evenwel tevergeefs. Zo zijn de “Palimpsest drawings” ontstaan. Afgeschraapte tekeningen die niet meer zijn wat ze ooit waren, maar ongeschikt om nog ooit iets anders te worden. Tekeningen met een weggevaagd verleden en zonder toekomst. Ze zijn wat ze zijn, in een steeds – met elke kijker hernieuwd – voortdurend heden.

23:34 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

27-11-05

23. Achteraf

Kan je op voorhand spijt hebben van of over iets? Spijt is in essentie een achterafgevoel. Dat maakt het ook zo claustrofobisch: er is geen weg terug, hoezeer het je ook spijt. Spijt is een handenwringende ervaring. Je verweert je als de spreekwoordelijke duivel in zijn wijwatervat, maar er is geen ontkomen aan. Wat gebeurd is, is gebeurd (of net niet) en daar moet je van nu af aan mee leren leven. Spijt is derhalve even zwaar om dragen als schuld. Wat zeg ik? Het is zwaarder om dragen dan schuld, want schuld kan je nog inlossen, afkopen, in aflaten verdienen. Spijt, zoals we hebben gezien, blijft woekeren, zal eerder groeien dan wegteren. Geen middel die deze kwaal uitroeien kan. Kanker van de ziel.

12:27 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

26-11-05

22. Erased

De grootste “killer” in het artistiek bedrijf is de gom. De gom veegt weg wat de tekenaar onjuist vindt, of storend. Het mocht in elk geval niet gezien zijn. Iemand die zich daar niets van aantrok was Matisse. Die trok naast een “foute” lijn meteen een juistere. Sommige van zijn tekeningen zijn een opeenstapeling van “vergissingen” en correcties. Geen gom in zicht bij Matisse. Het levert verrassend genoeg tekeningen van een trefzekere (!) schoonheid op. Het meest radicale gebruik van de gom staat daarentegen op naam van de Amerikaan Robert Rauschenberg. Als jonge man bietste die in een vlaag van jeugdige overmoed een tekening af van zijn Grote Voorbeeld Willem De Kooning (toen, in de jaren ’50 al een grote naam in het kunstcircuit) en vlakte die vervolgens met Oedipale flair met een gom helemaal uit. Deze “vadermoord”, bekend onder de titel “Erased De Kooning Drawing” (1953) is sedertdien een echte icoon in de moderne kunstgeschiedenis. Geen mededogen met de voorlopers! Tabula rasa moet er zijn! En Bob Rauschenberg bracht dat op schaamteloze wijze in de praktijk. Zonder een gram spijt om wat door zijn toedoen verloren was gegaan. Al lijkt het niet onwaarschijnlijk dat die tekening, mocht ze nog bestaan, nu méér waard zou zijn dan het statement dat Rauschenberg ervan heeft gemaakt. But who cares?

22:21 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

24-11-05

21. Twijfelgeval

Soms kom je als kunstenaar tot een punt waarop je niet weet of je moet lachen of huilen. Het is het punt waarop de meeste kunstwerken verloren gaan. Vanwege die twijfel. Niet omdat het op dat ogenblik ècht om te huilen was. Ik probeer zelf zo snel mogelijk over de punt heen te stappen. Met ware doodsverachting haal ik de grove borstel door elk mogelijk twijfelgeval. Vaak met goed gevolg. Soms de totale teloorgang tegemoet. Maar ik geef niet rap op, ik beslis uiterst zelden dat een werk voorgoed verloren is. Ik hou dan ook het meeste van mijn handenarbeid bij. Soms lijkt een tekening zichzelf “af te werken”, met andere woorden: mijn blik is de ene dag al wat besluitvaardiger dan de andere. Soms is het na enige tijd “rijp” voor nòg een laag, of nòg een bewerking erbij (zie mijn Pentimenti). Ja, ik heb tekeningen verscheurd, maar dan nog graai ik in de snippers op zoek naar een interessant fragment, mij door een speling van het lot gebracht. Ik verzamel deze stukjes in een plakboek met de titel “Ongewilde tekeningen”. Ongewild, in de betekenis van ik heb het zo niet bedoeld, niet in de zin van: ik moet er niks van weten. Wel integendeel! Ze zijn héél erg gewild deze restjes: ze behoeden mij voor de spijt te hebben weggevaagd wat misschien niet eens zo slecht was.

21:48 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

23-11-05

20. Gevoelige plaat

Laatst zag ik in mijn krant een paginabrede foto van het hormoon testosteron. Het zag er uit als een slecht abstract schilderij. Maar het was niet dàt wat mij verbaasde. Veeleer het feit dat zoiets als testosteron een massa heeft die je op één of andere manier kunt fotograferen. Als ik aan hormonen denk, dan roept dat veeleer iets onstoffelijks in mijn op – verkeerd! Ik weet het! – maar toch... Misschien heeft dat te maken met het feit dat ik hormonen associeer met stemmingen. Dus ik dacht meteen bij het zien van die foto: straks fotograferen ze nog emoties. Nee, ik bedoel niet een foto van een geëmotioneerd persoon, en ook niet een emotie opwekkende foto, maar een foto van een emotie in iemands kop. Eertijds, bij het prille begin van de fotografie dacht men serieus dat er van gedachten of emoties foto’s konden genomen worden. Men hield de “gevoelige plaat” tegen het voorhoofd van een persoon die heel hard aan muziek dacht en zie, daar verscheen iets dat wel enigszins op de kop van Beethoven leek! Of bij een heftig gevoel kreeg je opvallende vlekken en andere vormen als resultaat. Men stond er niet eens bij stil dat dit alles ook eenvoudigweg het gevolg kon zijn van lichaamswarmte of, godbetert, een vette plek van de huid. Op de interessante tentoonstelling “Vision-Machine”, naar aanleiding van zoveel jaar Jules Verne in Nantes, kon je dergelijke foto’s zien. En, ik zweer het, ik vond ze niet alleen mateloos boeiend maar ook griezelig “echt”. Ik ben er dan ook op een wat irrationele manier van overtuigd dat de spijt in mij op een dag paginabreed in de krant zal staan.

16:40 Gepost door William | Permalink | Commentaren (4) |  Facebook |

21-11-05

19. Draak

Slijt spijt? Op het gevaar af weer enige commentaren omtrent mijn narcisme te krijgen, zal ik iets vertellen dat ik zelf ervaren heb. Lang geleden had ik ontzettend last van het feit dat mijn lief het er op studiegebied beter van af bracht dan ik. Tot overmaat van ramp was ze ook nog een jaar ouder dan ik, dus ze zat steeds een jaar hoger, waardoor ik op voortdurend achtervolgen was aangewezen. Alsof je een match speelt waar je steeds één-nul achterstaat. Ik kon dat naar mijn gevoel alleen pareren door de lat hoger te leggen, een studie aanvatten die veeleisender was. Wat ik dan ook deed. Met alle gevolgen vandien. Het werd een opdoffer van jewelste, omkranst met een dubbele spijt: enerzijds spijt om de verkeerde, door jaloezie ingegeven keuze en anderzijds spijt om het besef dat ik iets dergelijks blijkbaar niet aankon. Het spreekt vanzelf dat mijn aanvankelijke probleem er niet mee gebaat was, wel integendeel. Ik leerde uiteindelijk op mijn eigen niveau en bij mijn eigen leest te blijven, en het verdere verloop van mijn “carrière” heeft mij daar geen ongelijk in gegeven. Het leek alsof spijt in deze verder onnodig was, en dus wegslijten kon. Tot ik onlangs, via mijn vorige project (zie “De aanschouw” op http://wings.skynetblogs.be), weer in contact kwam met zo’n briljant meisje waarvan ik alleen kon dromen dat ik het verstand en het strategisch vermogen bezat. En zie, plotseling stak een oude draak de kop weer op, werden de spreekwoordelijke oude wonden weer opengereten en gulpte de vervlogen gewaande spijt weer over mij heen: waarom had ik het indertijd opgegeven? Kijk hoeveel je daardoor hebt gemist! Het meisje spreekt in een taal die je ook had willen spreken en waar je nu slechts verbluft nota van kunt nemen. Ze behoort tot een cirkel van mensen waarvan jij voorgoed uitgesloten bent, nu het te laat is om alsnog je tweede opslag te proberen. Een spijt om een tekort en een gebrek aan karakter, heviger nog dan voordien! Hoe kon dit zijn? Waar kwam dit ineens weer vandaan? Ik kan slechts concluderen dat spijt niet verslijt, maar slechts inslaapt, sluimert, een hol zoekt ergens in je hersens om te overwinteren. Tot de juiste “trigger” zich aanmeldt en het Beest vierklauwens naar de oppervlakte spurt, bloeddorstiger dan voorheen.

11:35 Gepost door William | Permalink | Commentaren (7) |  Facebook |

12-11-05

18. Sfeer

Nu we toch in Hogere Sferen zijn... Gelezen bij Cusanus (en indertijd grif geciteerd door Ficino), een definitie van de Eeuwigheid, zeg maar het punt waar God zich bevindt: het is het “moment” in de bol (de sfeer) waar middelpunt en omtrek samenvallen. Mooi, niet? Het oneindig kleine dat tegelijk het oneindig grote is, het Alomvattende! Het is een soort van Escheriaanse kopbreker, een doordenker waarbij het je al snel gaat duizelen! Vooral als je bedenkt – voortgaande op de vorige overpeinzing – dat zelfs op dàt punt zich een “massa” bevindt die spijt kent.

20:18 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |