25-09-05

2. Geen keer

Eén van de grootste onrechten die de mensheid torsen moet, is het onherroepelijke. Ook Superman was het niet toegestaan in te grijpen in de loop van de geschiedenis. En de reden waarom het reizen in de vierde dimensie nooit zal lukken is dat het de mens niet gegeven is in te grijpen in het verleden. Gedane zaken nemen geen keer. De pijl van de tijd is voor ons, stervelingen, niet om te buigen. Spijt heeft altijd te maken met het onherroepelijke. Je voelt geen spijt over wat nog te gebeuren staat. Dat is nog veranderbaar. Tenzij je je in een situatie hebt gewerkt waarvan men met recht en rede kan zeggen: daar zal je spijt van krijgen. Maar dan nog blijkt het onvermijdelijke zijn oorsprong te vinden in het onveranderlijke verleden. Derhalve heeft het gevoel van spijt veel vandoen met tijd, en het verloop van de tijd. Voor de claustrofoob is het onherroepelijke de grootste nachtmerrie (voor wie eigenlijk niét?): geen deuren meer op een kier, geen weg terug. Kafka verwoordde deze nachtmerrie in het ultrakorte verhaal "De slag op de poort", waarin een argeloze voorbijganger een vuistslag op een poort geeft en tot zijn verbijstering moet constateren dat deze, ogenschijnlijk onschuldige geste, zijn leven vanaf dat moment tot een hel zal maken. Dat is wat spijt is. Er is geen omkeren mogelijk. Je bent altijd schuldig aan je daden, maar - erger nog - ook schuldig aan wat je niét hebt gedaan. Ook het ongedane kan niet ongedaan gemaakt worden. Een eenvoudige waarheid met verpletterende consequenties. Vooral als blijkt dat je de trein hebt gemist door omstandigheden die je zelf niet in de hand had. Spijt dus om de dingen die hadden kunnen zijn maar niet mochten.

10:32 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

23-09-05

1. De tweede dood

"Spijt" is een woord dat je uitspuwt vantussen je opeengeklemde lippen (spijt… to spit). Een woord dat splijt. In het Frans: remords. Een woord dat je verbijt: re-mordre, herkauwen als het ware. Of anders: re-mort, spijt is een tweede keer sterven. Voer voor Lacanianen! "Het spijt me", "sorry", "excuus". We nemen woorden van spijt al te luchthartig in de mond. Maar menen we het ook? Soms, wanneer ik tegen iemand aanstoot, zeg ik beleefdheidshalve "sorry", maar vaak is dat slechts half gemeend. De andere helft zegt: "idioot, kun je niet uit je doppen kijken!"…. De goede moordenaar had spijt. En zo introduceerde men het begrip "vergiffenis": hoe erg je daden ook zijn, als je berouw (spijt) betoont, zal de verlossing alsnog je deel worden. Waar men geen antwoord op heeft is: spijt om hetgeen je NIET hebt gedaan. Spijt om gedane zaken wordt snel vergeten, want vaak ook snel vergeven. Met spijt om het niét-gedane blijf je zitten, ook al verzekert men je dat dat geen zin heeft. Dié spijt, die niet door vergiffenis of aflaten gelenigd wordt, die tegen beter weten in blijft knagen ter hoogte van de zonnevlecht. Dat "een tweede keer sterven", en een derde keer, en telkens weer wanneer je er aan denkt…. Daarover wil ik het hebben.

17:46 Gepost door William | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |